عروس دریایی یکی از شگفت‌انگیزترین موجودات دریایی است که چرخه زندگی آن شامل دو مرحله جنسی و غیر جنسی می‌شود. شاید جالب‌ترین ویژگی این موجود، توانایی آن در “نامیرایی” بیولوژیکی باشد. در این مقاله به بررسی دقیق آناتومی، تولید مثل، تغذیه و ویژگی‌های زیستی عروس دریایی می‌پردازیم.
آیا عروس دریایی استخوان دارد؟ (آناتومی)
یکی از سوالات رایج این است که آناتومی این موجود چگونه است. برخلاف بسیاری از جانوران دریایی، عروس دریایی هیچ‌گونه استخوان، قلب، خون یا مغزی ندارد. بدن آن‌ها از ۹۵ تا ۹۸ درصد آب تشکیل شده است و ساختاری ژلاتینی دارد. همین ویژگی باعث می‌شود حرکت آن‌ها در آب بسیار زیبا و منحصر‌به‌فرد باشد. سیستم عصبی آن‌ها نیز بسیار ساده است و به صورت شبکه‌ای در سراسر بدن پخش شده است.
چرخه زندگی عروس دریایی (تولید مثل)
چرخه زندگی در عروس دریایی بسیار پیچیده است و شامل دو مرحله کلی جنسی و غیر‌جنسی می‌شود. جنس‌های نر و ماده در این موجودات جدا از هم هستند.
۱. مرحله جنسی و باروری
در مرحله جنسی، غدد جنسی نعل اسبی شکل (به تعداد ۴ عدد) در قسمت زیر چتر و کنار کیسه‌های معدی قرار دارند.
- جنس نر: اسپرم‌ها را از غدد تناسلی آزاد کرده، وارد حفره گوارشی می‌کند و از راه دهان در آب دریا می‌ریزد.
- جنس ماده: تخمک خود را داخل آب رها نموده و پدیده باروری معمولاً در داخل آب انجام می‌پذیرد.
نکته: گاهی اوقات اسپرم‌ها از طریق دهان جنس ماده وارد بدن شده و لقاح در حفره گوارشی انجام می‌شود. پس از لقاح، تخم‌ها به کیسه‌های پرورشی در شیار بازوها منتقل می‌شوند.
. تبدیل شدن به پولیپ (دوران کودکی)
تخم‌ها بعد از طی مراحل رشد، به صورت لاروی مژک‌دار (Planula) درمی‌آیند. این لاروها:
- از مادر جدا شده و در آب شنا می‌کنند.
- به صورت وارونه روی یک سطح سخت (مثل صخره) متصل می‌شوند.
- مژک‌ها را از دست داده و ساکن می‌شوند (اندازه حدود ۱۲ سانتی‌متر). در این حالت به موجود، پولیپ (Polyp) گفته می‌شود که شبیه شقایق دریایی است.
۳. شکوفایی و تولد مدوزها
در اواخر پاییز و با شروع سرما، پولیپ رشد کرده و طی فرآیندی به نام «شکوفایی»، به قطعات نعلبکی شکل (Scyphistoma) تقسیم می‌شود.
این قطعات به تدریج از هم جدا شده و مدوزهای کوچک (عروس دریایی نوزاد) را به وجود می‌آورند. این مدوزها رشد کرده، بالغ می‌شوند و زندگی مستقل خود را آغاز می‌کنند.
راز جاودانگی: چرا عروس دریایی نمی‌میرد؟
در مرحله غیر‌جنسی، گونه‌هایی از عروس‌دریایی بعد از رسیدن به بلوغ یا در شرایط سخت، می‌توانند با یک “سفر در زمان” به آغاز حیاتشان برگردند! این موجود چتر، بازوها و شاخک‌های خود را جذب کرده و تبدیل به یک توده سلولی می‌شود. این توده دوباره به حالت پولیپ (دوران کودکی) برمی‌گردد و از نو متولد می‌شود. از نظر تئوری، این چرخه می‌تواند بی‌نهایت تکرار شود.
خون عروس دریایی چه رنگی است؟
عروس دریایی اصلا خون ندارد! بدن آن‌ها نیاز به سیستم گردش خون پیچیده ندارد و اکسیژن را مستقیماً از طریق پوست جذب می‌کند.
آیا عروس دریایی خطرناک است؟
بله، اکثر عروس‌های دریایی دارای سلول‌های نیش‌زنی (نماسیت) هستند. تماس با آن‌ها می‌تواند باعث درد، قرمزی پوست و در موارد خاص (مثل عروس دریایی جعبه‌ای) باعث مرگ شود.
بزرگترین عروس دریایی جهان کدام است؟
عروس دریایی «یال شیری» (Lion’s Mane) بزرگترین گونه شناخته شده است که طول شاخک‌های آن می‌تواند به بیش از ۳۰ متر برسد.
نویسنده: دکتر آمینه عارفی
