نیروگاه خورشیدی عربستان به پناهگاه آهوان کمیاب تبدیل شد؛ طرح تکثیر ۳۸ آهو
در طرحی مشترک میان مسئولان یک منطقه حفاظت‌شده و فعالان صنعت انرژی تجدیدپذیر عربستان، ۳۸ آهوی شنی در محوطه نیروگاه خورشیدی ۲۵۰ مگاواتی رهاسازی شده‌اند تا زمینه تکثیر و بازگرداندن نسل‌های آینده این گونه به طبیعت فراهم شود.
نیروگاه خورشیدی عربستان به پناهگاه آهوان کمیاب تبدیل شد؛ طرح تکثیر ۳۸ آهو
تکثیر آهوان شنی در عربستان با اجرای طرحی جدید در محوطه یک نیروگاه خورشیدی آغاز شده است. در این پروژه، ۳۸ آهوی شنی در معرض تهدید به محوطه‌ای حفاظت‌شده منتقل شده‌اند تا در کنار تولید برق پاک، شرایط برای زادآوری و بازگرداندن نسل‌های آینده این جانوران به زیستگاه طبیعی فراهم شود.
به گزارش منطقه حفاظت‌شده سلطنتی شاهزاده محمد بن سلمان در ۵ اکتبر ۲۰۲۶، این طرح در یک نیروگاه خورشیدی با ظرفیت ۲۵۰ مگاوات اجرا می‌شود.
مسئولان پروژه آن را نمونه‌ای نوآورانه از ترکیب زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر با حفاظت از تنوع زیستی معرفی کرده‌اند.
تکثیر آهوان شنی در عربستان چگونه آغاز شد؟
این طرح پس از یک دوره آزمایشی هفت‌ماهه وارد مرحله تکثیر شده است.
آزمایش اولیه از اکتبر ۲۰۲۵ آغاز شد و گونه‌هایی مانند آهوی شنی، آهوی کوهی و خرگوش عربی را در بر می‌گرفت.
پس از بررسی شرایط محیطی و امکان نگهداری ایمن جانوران، آهوی شنی برای مرحله تکثیر انتخاب شد.
در ماه مه ۲۰۲۶، تعداد ۳۳ آهوی ماده و پنج آهوی نر به محوطه نیروگاه منتقل شدند.
هدف، ایجاد جمعیتی پایدار و افزایش تعداد جانوران برای رهاسازی احتمالی در زیستگاه‌های طبیعی منطقه حفاظت‌شده است.
چرا یک نیروگاه خورشیدی برای نگهداری آهوان انتخاب شد؟
نیروگاه خورشیدی محل اجرای پروژه حدود ۵۰۵ هکتار مساحت دارد.
این مجموعه علاوه بر تولید برق، دارای فضاهای باز، پوشش گیاهی و بخش‌هایی است که پنل‌های خورشیدی در آنها سایه ایجاد می‌کنند.
بر اساس اعلام مسئولان منطقه حفاظت‌شده، حدود ۷۳ درصد از محوطه نیروگاه قابلیت استفاده به‌عنوان زیستگاه کنترل‌شده برای برنامه تکثیر را دارد.
حصارهای محافظ نیز از ورود شکارچیان طبیعی جلوگیری می‌کنند و امکان پایش وضعیت جانوران را افزایش می‌دهند.
اندازه و رفتار آهوان شنی به آنها اجازه می‌دهد در بخش‌هایی از فضای زیر پنل‌های خورشیدی حرکت کنند، بدون آنکه اختلال عمده‌ای در عملکرد زیرساخت ایجاد شود.
پنل‌های خورشیدی چگونه به حفاظت از آهوان کمک می‌کنند؟
در مناطق خشک، سایه و کاهش دمای سطح زمین می‌تواند اهمیت زیادی برای جانوران داشته باشد.
مسئولان پروژه اعلام کرده‌اند که سایه پنل‌های خورشیدی دمای سطح زمین را در بخش‌هایی از محوطه حدود پنج تا ۱۰ درجه سانتی‌گراد کاهش می‌دهد.
این شرایط می‌تواند به ایجاد پناهگاه‌های خنک‌تر برای آهوان کمک کند.
در کنار آن، نیروهای متخصص امکان بررسی سلامت، رفتار و وضعیت تولیدمثل جانوران را دارند.
البته مناسب بودن این الگو برای سایر گونه‌ها یا نیروگاه‌های خورشیدی نیازمند بررسی جداگانه شرایط زیستگاهی و آثار محیطی هر پروژه است.
پیش‌بینی افزایش جمعیت آهوان به ۶۰۰ فرد تا سال ۲۰۳۱
یکی از اهداف مهم طرح، افزایش تعداد آهوان شنی در سال‌های آینده است.
بر اساس مدل‌سازی علمی مسئولان منطقه حفاظت‌شده، در صورت تحقق فرض‌های برنامه، جمعیت این گله می‌تواند تا سال ۲۰۳۱ به حدود ۶۰۰ فرد برسد.
کارشناسان پروژه حداقل جمعیت ۵۰۰ فرد را برای ایجاد جمعیت پایه مناسب جهت بازگرداندن آهوان به گستره وسیع‌تر منطقه حفاظت‌شده ضروری می‌دانند.
با این حال، عدد ۶۰۰ یک پیش‌بینی است و تحقق آن به موفقیت زادآوری، سلامت جانوران و مدیریت محیط بستگی دارد.
همچنین طبق برنامه اعلام‌شده در اکتبر، نخستین نوزادان آهوان این طرح در دسامبر ۲۰۲۶ مورد انتظار هستند.
بنابراین، پروژه وارد مرحله تکثیر شده، اما موفقیت زادآوری آن هنوز باید با داده‌های واقعی ارزیابی شود.
نقش شرکت‌های انرژی در اجرای پروژه
نیروگاه خورشیدی این طرح توسط شرکت Amaala Sustainable Company for Energy اداره می‌شود.
این مجموعه با مشارکت شرکت‌هایی از جمله EDF، مصدر، سوئز و Korea East-West Power فعالیت می‌کند.
برق تولیدشده در نیروگاه برای تأمین انرژی مجموعه گردشگری آمالا در پروژه‌های دریای سرخ عربستان استفاده می‌شود.
همکاری میان بخش انرژی و مدیران منطقه حفاظت‌شده با هدف ایجاد کاربری هم‌زمان برای تولید برق و احیای حیات‌وحش شکل گرفته است.
مجریان طرح این رویکرد را «ReWildingVoltaics» نامیده‌اند؛ مفهومی که به ترکیب تولید برق خورشیدی و بازگردانی گونه‌های بومی به طبیعت اشاره دارد.
آهوی شنی چه نقشی در اکوسیستم‌های بیابانی دارد؟
آهوی شنی از علف‌ها، برگ‌ها و دیگر بخش‌های گیاهان تغذیه می‌کند.
این رفتار می‌تواند بر ساختار پوشش گیاهی اثر بگذارد و به جابه‌جایی بذرها کمک کند.
آهوان همچنین بخشی از شبکه غذایی اکوسیستم‌های خشک و نیمه‌خشک هستند.
به همین دلیل، برنامه‌های بازگردانی گونه‌های بومی تنها بر افزایش تعداد جانوران تمرکز ندارند، بلکه بازیابی نقش طبیعی آنها در زیستگاه نیز اهمیت دارد.
آیا استفاده از نیروگاه‌های خورشیدی برای حفاظت از حیات‌وحش قابل گسترش است؟
پروژه عربستان نشان می‌دهد برخی زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر، در صورت طراحی و مدیریت مناسب، ممکن است کاربری حفاظتی نیز داشته باشند.
ایجاد فضاهای امن، کنترل ورود شکارچیان و استفاده از سایه پنل‌ها از ویژگی‌هایی است که در این پروژه مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، چنین الگویی را نمی‌توان بدون ارزیابی محیطی به همه مناطق تعمیم داد.
ساخت نیروگاه‌های خورشیدی در زیستگاه‌های حساس ممکن است خود باعث تخریب یا تکه‌تکه شدن زیستگاه شود.
از این رو، موفقیت پروژه‌های مشابه به انتخاب محل مناسب، رعایت نیازهای گونه‌ها و پایش بلندمدت آثار محیطی وابسته خواهد بود.
جمع‌بندی؛ پیوند انرژی پاک و حفاظت از حیات‌وحش
تکثیر آهوان شنی در عربستان نمونه‌ای از تلاش برای استفاده هم‌زمان از زیرساخت انرژی خورشیدی و یک محوطه حفاظت‌شده برای بازسازی جمعیت جانوران بومی است.
ورود ۳۸ آهوی شنی به نیروگاه ۲۵۰ مگاواتی و برنامه‌ریزی برای افزایش جمعیت آنها، مرحله تازه‌ای از این طرح را آغاز کرده است.
هرچند مسئولان امیدوارند جمعیت آهوان تا سال ۲۰۳۱ به حدود ۶۰۰ فرد برسد، ارزیابی موفقیت واقعی پروژه نیازمند مشاهده زادآوری، بقای نسل‌های جدید و بازگردانی موفق آنها به طبیعت خواهد بود.
منابع: اطلاعیه رسمی منطقه حفاظت‌شده سلطنتی شاهزاده محمد بن سلمان و شرکت EDF عربستان، ۵ و ۶ اکتبر ۲۰۲۶.
