کشف تمساح ۴۵ میلیون ساله در مصر؛ راز فسیلی نزدیک اهرام جیزه فاش شد
کشف تمساح باستانی در مصر بار دیگر توجه دانشمندان را به تاریخ تکامل خزندگان جلب کرده است. پژوهشگران با بررسی دوباره یک جمجمه فسیل‌شده از منطقه مقطم در نزدیکی قاهره، گونه‌ای ناشناخته از تمساح‌سانان را شناسایی کردند که حدود ۴۵ میلیون سال پیش در آب‌های منطقه مدیترانه زندگی می‌کرده است. این گونه با نام علمی Herugavialis cairensis معرفی شده است.
بر اساس گزارش دانشگاه کالج لندن (UCL) در ۷ اکتبر ۲۰۲۶، این کشف حاصل همکاری پژوهشگران بین‌المللی و بررسی دقیق فسیلی است که برای دهه‌ها در طبقه‌بندی علمی نادرستی قرار داشت.
نتایج پژوهش در نشریه علمی Royal Society Open Science منتشر شده است.
کشف تمساح باستانی در مصر چگونه اتفاق افتاد؟
داستان این کشف به جمجمه‌ای بازمی‌گردد که حدود یک قرن پیش از سازند زمین‌شناسی مقطم در نزدیکی قاهره به دست آمده بود.
این فسیل برای مدت طولانی به گروهی از تمساح‌سانان مرتبط با جنس Tomistoma نسبت داده می‌شد.
اما محل کشف فسیل و ویژگی‌های آن پرسش‌هایی درباره ارتباط این جانور با خویشاوندان امروزی‌اش ایجاد کرده بود.
پژوهشگران تصمیم گرفتند با بهره‌گیری از روش‌های جدید تصویربرداری و تحلیل ساختاری، جمجمه را دوباره بررسی کنند.
نتیجه این پژوهش نشان داد که فسیل متعلق به یک سرده و گونه متمایز از تمساح‌سانان باستانی است.
نقش فناوری سی‌تی‌اسکن در شناسایی گونه جدید
یکی از ابزارهای اصلی در این پژوهش، تصویربرداری سی‌تی‌اسکن بود.
این فناوری به دانشمندان کمک کرد ساختار استخوانی جمجمه را با جزئیات بیشتری مشاهده کنند و ویژگی‌های آن را با گونه‌های شناخته‌شده مقایسه کنند.
پژوهشگران علاوه بر تصویربرداری، صدها ویژگی کالبدشناختی را بررسی کردند تا جایگاه این جانور را در درخت تکاملی تمساح‌سانان مشخص کنند.
این بررسی‌ها نشان داد که فسیل مصری به گروه گاویال‌ها تعلق دارد؛ تمساح‌سانانی که معمولاً پوزه‌های کشیده و باریک دارند و بسیاری از آنها برای شکار ماهی سازگار شده‌اند.
ارتباط شگفت‌انگیز فسیل با ابوالهول مصر
یکی از جذاب‌ترین نکات این کشف، ارتباط زمین‌شناختی محل پیداشدن فسیل با مجسمه مشهور ابوالهول است.
فسیل این تمساح باستانی از سازندی به دست آمده که سنگ‌های آن با سنگ‌های به‌کاررفته در ساخت ابوالهول جیزه ارتباط دارند.
نکته جالب‌تر اینکه بخش انتهایی پوزه جمجمه فسیل‌شده نیز وجود ندارد؛ ویژگی‌ای که پژوهشگران آن را با بینی ازدست‌رفته مجسمه ابوالهول مقایسه کرده‌اند.
نام Herugavialis نیز از نام «هرو»، یکی از خدایان مصر باستان، الهام گرفته شده است.
با این حال، باید توجه داشت که این ارتباط جنبه زمین‌شناختی و نام‌گذاری دارد؛ تمساح شناسایی‌شده میلیون‌ها سال پیش از شکل‌گیری تمدن مصر زندگی می‌کرده است.
تمساح ۴۵ میلیون ساله چه ویژگی‌هایی داشت؟
گونه جدید به گروهی از تمساح‌سانان تعلق دارد که با نام گاویال شناخته می‌شوند.
این جانوران معمولاً دارای پوزه‌هایی باریک و کشیده هستند که برای گرفتن ماهی در محیط‌های آبی مناسب است.
بررسی جمجمه Herugavialis cairensis نشان می‌دهد این جانور با برخی تمساح‌سانان امروزی شباهت‌هایی داشته، اما مجموعه ویژگی‌های استخوانی آن به اندازه‌ای متفاوت بوده که معرفی یک گونه مستقل را توجیه کرده است.
فسیل مورد بررسی مربوط به حدود ۴۵ میلیون سال پیش، در دوره ائوسن، است؛ زمانی که شرایط اقلیمی و پراکندگی جانوران با دنیای امروز تفاوت‌های زیادی داشت.
این کشف چه کمکی به شناخت تکامل تمساح‌ها می‌کند؟
تمساح‌سانان امروزی تنها بخش کوچکی از تنوع گسترده خویشاوندان باستانی خود را نشان می‌دهند.
در طول میلیون‌ها سال، گروه‌های مختلف این خزندگان در محیط‌های آب شیرین، ساحلی و دریایی زندگی کرده‌اند.
شناسایی Herugavialis cairensis اطلاعات تازه‌ای درباره پراکندگی جغرافیایی گاویال‌ها در گذشته فراهم می‌کند.
این یافته همچنین به بازنگری روابط تکاملی گروه‌هایی کمک می‌کند که پیش‌تر به دلیل شباهت ظاهری در یک دسته قرار می‌گرفتند.
پژوهشگران امیدوارند مطالعه فسیل‌های بیشتر، تصویر روشن‌تری از مهاجرت و تنوع تمساح‌سانان در دوران زمین‌شناسی ارائه دهد.
چرا بررسی دوباره فسیل‌های قدیمی اهمیت دارد؟
بسیاری از فسیل‌های نگهداری‌شده در موزه‌ها، زمانی کشف و طبقه‌بندی شده‌اند که ابزارهای علمی امروزی وجود نداشتند.
فناوری‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن و تحلیل رایانه‌ای به پژوهشگران اجازه می‌دهند اطلاعات جدیدی از نمونه‌هایی به دست آورند که سال‌ها پیش جمع‌آوری شده‌اند.
کشف تمساح باستانی مصر نمونه‌ای از اهمیت این روش است.
در واقع، دانشمندان برای معرفی گونه جدید الزاماً به حفاری تازه نیاز نداشتند؛ بررسی دوباره یک نمونه تاریخی کافی بود تا بخش دیگری از گذشته حیات روی زمین روشن شود.
جمع‌بندی؛ رازی که پس از میلیون‌ها سال آشکار شد
کشف تمساح باستانی در مصر نشان می‌دهد فسیل‌های قدیمی همچنان ظرفیت بالایی برای کشفیات علمی دارند.
شناسایی گونه Herugavialis cairensis از جمجمه‌ای حدود ۴۵ میلیون ساله، اطلاعات تازه‌ای درباره تنوع و تاریخ تکامل تمساح‌سانان در اختیار پژوهشگران قرار داده است.
این پژوهش همچنین نشان می‌دهد چگونه ترکیب مطالعات دیرینه‌شناسی با فناوری‌های تصویربرداری مدرن می‌تواند برداشت‌های قدیمی درباره جانوران منقرض‌شده را تغییر دهد.
منبع: دانشگاه کالج لندن (UCL)، ۷ اکتبر ۲۰۲۶؛ مقاله علمی منتشرشده در Royal Society Open Science.
