شکوفایی گسترده جلبک‌های سمی در آب‌های استرالیای جنوبی به یکی از نگران‌کننده‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی این کشور تبدیل شده است. بررسی‌های تازه نشان می‌دهد بیش از ۸ هزار کوسه و سفره‌ماهی از گونه‌های گوناگون بر اثر این پدیده جان خود را از دست داده‌اند؛ آماری که نگرانی درباره آینده تنوع زیستی و پایداری اکوسیستم‌های دریایی منطقه را افزایش داده است.
بر اساس گزارش گاردین در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، پژوهشگران با بررسی داده‌های ثبت‌شده توسط شهروندان، غواصان و نهادهای دولتی، ابعاد تازه‌ای از این بحران را آشکار کرده‌اند. شکوفایی جلبکی از مارس ۲۰۲۵ آغاز شد و پیامدهای آن بیش از یک سال و نیم بعد همچنان موضوع تحقیقات علمی است.
مرگ هزاران کوسه و سفره‌ماهی در سواحل استرالیا
نتایج بررسی‌های علمی نشان می‌دهد این رویداد دست‌کم ۳۱ گونه از کوسه‌ها و خویشاوندان نزدیک آن‌ها، از جمله سفره‌ماهی‌ها و اسکیت‌ماهی‌ها، را تحت تأثیر قرار داده است.
در میان تلفات ثبت‌شده، برخی گونه‌ها بیشترین آسیب را دیده‌اند. حدود ۴۴۶۰ سفره‌ماهی فیدلر جنوبی، ۸۵۰ کوسه پورت جکسون، ۶۷۰ کوسه وو‌بگونگ از نوع کوبلر و ۶۵۰ سفره‌ماهی بیلچه‌ای غربی در میان جانوران تلف‌شده شناسایی شده‌اند.
کارشناسان تأکید دارند این ارقام تنها موارد ثبت‌شده هستند و احتمال دارد شمار واقعی تلفات بیشتر باشد؛ زیرا بسیاری از جانوران در اعماق دریا تلف می‌شوند و هرگز به ساحل نمی‌رسند.
تهدید گونه‌های بومی و در معرض انقراض
یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد این فاجعه، آسیب به گونه‌هایی است که پراکنش جغرافیایی محدودی دارند.
از جمله گونه‌های آسیب‌دیده می‌توان به سفره‌ماهی کوچک ساحلی اشاره کرد که در فهرست گونه‌های در معرض انقراض اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت قرار دارد. گونه‌های دیگری مانند اسکیت‌ماهی خارپشت کوتوله و اسکیت‌ماهی ملبورن نیز در میان تلفات گزارش شده‌اند.
برخی از این جانوران تنها در محدوده‌های مشخصی از آب‌های استرالیا زندگی می‌کنند. بنابراین، مرگ گسترده آن‌ها می‌تواند تأثیر شدیدتری بر جمعیت محلی‌شان داشته باشد.
چارلی هوونیرز، استاد دانشگاه فلیندرز و پژوهشگر بوم‌شناسی کوسه‌ها، هشدار داده است که این پدیده ممکن است باعث فروپاشی جمعیت محلی بعضی گونه‌ها شده باشد. بااین‌حال، تعیین میزان دقیق کاهش جمعیت به بررسی‌های بیشتر نیاز دارد.
عامل اصلی بحران چیست؟
عامل این بحران، شکوفایی گسترده نوعی جلبک میکروسکوپی سمی با نام علمی Karenia cristata است.
شکوفایی جلبکی زمانی رخ می‌دهد که جمعیت برخی جلبک‌ها و میکروارگانیسم‌های آبزی در شرایط مناسب به‌سرعت افزایش یابد. بسیاری از این پدیده‌ها طبیعی و بی‌خطر هستند، اما بعضی گونه‌ها می‌توانند موادی تولید کنند که برای جانوران دریایی آسیب‌زا یا کشنده است.
گزارش‌های علمی از بحران استرالیای جنوبی نشان می‌دهند جلبک سمی یادشده توانسته طیف وسیعی از جانوران دریایی را تحت تأثیر قرار دهد.
تغییر شرایط محیطی، افزایش دمای آب، وضعیت جریان‌های دریایی و عوامل تغذیه‌ای می‌توانند در شدت برخی شکوفایی‌های مضر نقش داشته باشند. بااین‌حال، سهم دقیق هر عامل در آغاز و گسترش این بحران همچنان نیازمند بررسی علمی است.
چرا کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها آسیب‌پذیر بودند؟
بخشی از گونه‌های آسیب‌دیده در نزدیکی بستر دریا زندگی می‌کنند. این جانوران برای تغذیه و استراحت وابستگی زیادی به زیستگاه‌های کف دریا دارند و ممکن است برای مدت طولانی در مناطق آلوده باقی بمانند.
پژوهشگران می‌گویند جانوران ساکن بستر سهم بزرگی از تلفات ثبت‌شده را تشکیل داده‌اند. بااین‌حال، آسیب به گونه‌های متحرک‌تر، از جمله برخی کوسه‌های بزرگ، نشان می‌دهد اثرات بحران تنها به کف دریا محدود نبوده است.
در بررسی برخی لاشه‌ها، نشانه‌هایی از خون‌ریزی و تجمع خون در زیر پوست نیز گزارش شده است. چنین یافته‌هایی بر ضرورت بررسی دقیق سازوکار آسیب‌رسانی این جلبک به جانوران مختلف تأکید دارد.
نگرانی درباره فروپاشی بخشی از زنجیره غذایی دریا
تلفات گسترده کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها فقط به معنای کاهش جمعیت چند گونه نیست؛ این جانوران بخش مهمی از شبکه غذایی اقیانوس را تشکیل می‌دهند.
برخی از آن‌ها شکارچی هستند و در تنظیم جمعیت دیگر موجودات نقش دارند. برخی نیز با تغذیه از جانوران کف‌زی، در تعاملات طبیعی اکوسیستم مشارکت می‌کنند.
کاهش شدید جمعیت این گروه‌ها می‌تواند روابط شکارچی و شکار را تغییر دهد و بر دیگر بخش‌های زیست‌بوم اثر بگذارد. البته برای مشخص شدن میزان و دوام این تغییرات، داده‌های بلندمدت ضروری است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، بحران جلبکی استرالیای جنوبی در مجموع بیش از ۸۰۰ گونه دریایی را تحت تأثیر قرار داده است؛ از جانوران کوچک گرفته تا شکارچیان بزرگ.
نقش شهروندان و غواصان در شناسایی ابعاد فاجعه
یکی از نکات مهم این بحران، مشارکت گسترده شهروندان در جمع‌آوری اطلاعات علمی بوده است.
غواصان، فعالان محیط‌زیست و ساکنان مناطق ساحلی با ثبت تصاویر و گزارش مشاهده جانوران مرده، به پژوهشگران در شناسایی گونه‌های آسیب‌دیده کمک کرده‌اند.
این داده‌ها در کنار اطلاعات دولتی، مبنای بررسی‌های جدید درباره تعداد تلفات و پراکنش جغرافیایی آن‌ها قرار گرفته‌اند.
اهمیت این مشارکت زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم بسیاری از لاشه‌های جانوران دریایی ممکن است به‌سرعت توسط جریان آب جابه‌جا شوند، تجزیه شوند یا از دسترس مشاهده خارج شوند.
پیامدهای بلندمدت برای تنوع زیستی استرالیا
استرالیا از نظر تنوع گونه‌های کوسه و سفره‌ماهی جایگاه مهمی دارد. آب‌های جنوبی این کشور میزبان گونه‌هایی هستند که بعضی از آن‌ها در دیگر نقاط جهان یافت نمی‌شوند.
از دست رفتن تعداد زیادی از افراد یک گونه، به‌ویژه در جمعیت‌های کوچک و محدود، ممکن است روند بازیابی طبیعی را دشوار کند.
همچنین مدت‌زمان لازم برای بازگشت جمعیت‌ها به وضعیت پیش از بحران در گونه‌های مختلف یکسان نخواهد بود. عواملی مانند سرعت تولیدمثل، سن بلوغ و میزان آسیب به زیستگاه می‌توانند بر این روند اثر بگذارند.
کاهش شدید جمعیت برخی اسب‌های دریایی، اژدهایان دریایی و سپیداج‌های غول‌پیکر در گزارش‌های جداگانه، نشان می‌دهد بحران فقط به کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها محدود نشده است.
اقدامات علمی برای احیای زیستگاه‌های دریایی
اداره محیط‌زیست استرالیای جنوبی در حال تکمیل ارزیابی جامعی از اثرات این شکوفایی جلبکی بر تنوع زیستی آب‌های نزدیک ساحل است.
این ارزیابی قرار است به تعیین اولویت‌های پایش، شناسایی گونه‌های نیازمند حمایت و برنامه‌ریزی برای بازیابی اکوسیستم کمک کند.
متخصصان معتقدند شناخت دقیق گونه‌های آسیب‌دیده، بررسی مناطق بحرانی و پایش مداوم جمعیت‌ها باید از بخش‌های اصلی برنامه حفاظت باشد.
با وجود اقدامات تحقیقاتی، هنوز برای تعیین زمان و میزان بهبود کامل اکوسیستم‌های آسیب‌دیده زود است.
جمع‌بندی
مرگ بیش از ۸ هزار کوسه و سفره‌ماهی در استرالیای جنوبی تصویری نگران‌کننده از اثرات گسترده شکوفایی جلبک‌های سمی بر حیات‌وحش دریایی ارائه می‌دهد.
آسیب به ۳۱ گونه از کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها، ثبت تلفات در گونه‌های در معرض انقراض و مشاهده کاهش جمعیت برخی جانوران بومی نشان می‌دهد پیامدهای این رویداد ممکن است برای سال‌ها ادامه داشته باشد.
پژوهشگران تأکید دارند ادامه پایش علمی و مشارکت شهروندان برای درک ابعاد واقعی بحران و برنامه‌ریزی جهت حفاظت از گونه‌های آسیب‌پذیر ضروری است.
منبع: گاردین، ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶؛ با استفاده از یافته‌های پژوهشگران دانشگاه فلیندرز و گزارش‌های مربوط به بحران جلبکی استرالیای جنوبی.
