کاهش ۱۹ درصدی شاخص جمعیت پرندگان زادآور طی ۵۵ سال؛ پرندگان مزارع و دریاها بیشترین آسیب را دیده‌اند.
گزارش تازه دولت بریتانیا نشان می‌دهد شاخص جمعیت پرندگان وحشی این کشور در ۵۵ سال گذشته ۱۹ درصد کاهش یافته و وضعیت برخی گونه‌های وابسته به زمین‌های کشاورزی و زیستگاه‌های دریایی نگران‌کننده‌تر شده است.
جمعیت پرندگان وحشی بریتانیا به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده رسید؛ هشدار درباره بحران تنوع زیستی
گزارش تازه دولت بریتانیا نشان می‌دهد شاخص جمعیت پرندگان وحشی این کشور در ۵۵ سال گذشته ۱۹ درصد کاهش یافته و وضعیت برخی گونه‌های وابسته به زمین‌های کشاورزی و زیستگاه‌های دریایی نگران‌کننده‌تر شده است.
نتایج یک گزارش رسمی درباره وضعیت پرندگان وحشی بریتانیا نشان می‌دهد روند کاهش جمعیت این جانوران همچنان ادامه دارد. بر اساس داده‌های منتشرشده در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، شاخص جمعیت ۱۳۲ گونه پرنده زادآور بومی این کشور از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۹ درصد کاهش یافته است؛ موضوعی که بار دیگر توجه کارشناسان محیط‌زیست را به وضعیت زیستگاه‌های طبیعی و ضرورت تقویت اقدامات حفاظتی جلب کرده است.
این گزارش که توسط وزارت محیط‌زیست، غذا و امور روستایی بریتانیا منتشر شده، نشان می‌دهد کاهش جمعیت پرندگان صرفاً به یک گونه یا زیستگاه محدود نیست. پرندگان زمین‌های کشاورزی، گونه‌های تخصصی جنگل‌ها و شماری از پرندگان دریایی در دهه‌های گذشته با فشارهای شدید روبه‌رو بوده‌اند.
گاردین نیز در گزارشی با اشاره به این آمار، وضعیت جمعیت پرندگان بریتانیا را نگران‌کننده توصیف کرده و بر اهمیت برنامه‌های حفاظتی مؤثر تأکید کرده است.
کاهش ۱۹ درصدی جمعیت پرندگان وحشی بریتانیا در ۵۵ سال
شاخص رسمی پرندگان زادآور بریتانیا با استفاده از اطلاعات مربوط به ۱۳۲ گونه محاسبه می‌شود. این شاخص تغییرات جمعیت گونه‌های مورد مطالعه را در مقایسه با سال پایه نشان می‌دهد.
داده‌ها حاکی از آن است که بخش قابل‌توجهی از کاهش بلندمدت جمعیت پرندگان از اواخر دهه ۱۹۷۰ تا اوایل دهه ۱۹۹۰ اتفاق افتاده است. پس از یک دوره ثبات نسبی، از اواسط دهه ۲۰۱۰ روند نزولی دوباره شدت گرفته است.
در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ نیز شاخص جمعیت پرندگان زادآور در کل بریتانیا حدود ۵ درصد و در انگلستان حدود ۶ درصد کاهش یافته است.
باید توجه داشت کاهش ۱۹ درصدی مربوط به شاخص ترکیبی جمعیت گونه‌های بررسی‌شده است و به این معنا نیست که تعداد کل تمام پرندگان بریتانیا دقیقاً ۱۹ درصد کمتر شده است.
کاهش شدید جمعیت پرندگان زمین‌های کشاورزی
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش، وضعیت نگران‌کننده پرندگانی است که برای تغذیه، زادآوری و پناه گرفتن به زمین‌های کشاورزی وابسته‌اند.
بر اساس گزارش گاردین، شاخص جمعیت پرندگان مزارع از سال ۱۹۷۰ حدود ۶۳ درصد کاهش داشته است. این کاهش چشمگیر نشان می‌دهد تغییرات در شیوه‌های استفاده از زمین، یکی از عوامل مهم فشار بر حیات‌وحش بریتانیا بوده است.
گسترش کشاورزی فشرده، کاهش پرچین‌های طبیعی میان مزارع و استفاده از آفت‌کش‌ها از عواملی هستند که می‌توانند منابع غذایی و محل‌های مناسب آشیانه‌سازی را محدود کنند.
بسیاری از پرندگان مزارع برای تغذیه جوجه‌های خود به حشرات و برای بقای زمستانی به دانه‌های گیاهی نیاز دارند. هرگونه کاهش در دسترسی به این منابع ممکن است بر موفقیت زادآوری و بقای آن‌ها اثر بگذارد.
پرندگان دریایی؛ کاهش ۵۲ درصدی از سال ۱۹۸۶
آمار رسمی دولت بریتانیا نشان می‌دهد شاخص جمعیت پرندگان دریایی این کشور از سال ۱۹۸۶ تا ۲۰۲۵ حدود ۵۲ درصد کاهش یافته است.
این روند در سال‌های اخیر نیز ادامه داشته و شاخص جمعیت پرندگان دریایی از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۲ درصد افت کرده است.
پرندگانی مانند اسکوآی قطبی، کاکایی شاه‌ماهی‌خوار و باکلان کاکل‌دار از جمله گونه‌هایی هستند که در بلندمدت با کاهش جمعیت مواجه شده‌اند.
یکی از عوامل فشار بر برخی جمعیت‌های پرندگان دریایی در سال‌های اخیر، شیوع آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان بوده است. این بیماری در تعدادی از کلونی‌های زادآوری باعث تلفات گسترده شده و نگرانی‌هایی درباره توانایی بازسازی جمعیت‌ها به وجود آورده است.
همچنین تغییرات دسترسی به منابع غذایی دریایی و تحولات محیطی می‌تواند در وضعیت بعضی گونه‌ها نقش داشته باشد.
قمری اروپایی؛ نمادی از کاهش جمعیت پرندگان
یکی از گونه‌هایی که در گزارش جدید مورد توجه قرار گرفته، قمری اروپایی است؛ پرنده‌ای مهاجر که زمانی در بسیاری از مناطق روستایی بریتانیا مشاهده می‌شد.
بر اساس گزارش گاردین، جمعیت این گونه تنها در پنج سال اخیر حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.
افت جمعیت قمری اروپایی مسئله‌ای بلندمدت است و این پرنده طی چند دهه گذشته در شمار گونه‌های آسیب‌پذیر قرار گرفته است.
کاهش کیفیت زیستگاه‌های زادآوری، تغییر منابع غذایی و فشارهای واردشده در مسیر مهاجرت از جمله عواملی هستند که در بررسی وضعیت این گونه اهمیت دارند.
وضعیت پرندگان جنگلی بریتانیا چگونه است؟
زیستگاه‌های جنگلی نیز از کاهش جمعیت پرندگان مصون نمانده‌اند.
بر اساس داده‌های رسمی، شاخص جمعیت پرندگان جنگلی بریتانیا از سال ۱۹۷۰ حدود ۳۲ درصد کاهش یافته است. در انگلستان این رقم به حدود ۳۷ درصد می‌رسد.
گونه‌های متخصص جنگل، از جمله چرخ‌ریسک بیدی و مگس‌گیر خالدار، از پرندگانی هستند که در بلندمدت کاهش شدیدی را تجربه کرده‌اند.
تغییر ساختار جنگل‌ها، شرایط زیستگاهی و دسترسی به منابع غذایی می‌توانند بر جمعیت این گونه‌ها اثر بگذارند.
البته همه پرندگان جنگلی وضعیت یکسانی ندارند و برخی گونه‌های سازگارتر با شرایط مختلف توانسته‌اند جمعیت خود را حفظ کنند یا افزایش دهند.
نزدیک به نیمی از گونه‌های بررسی‌شده با کاهش جمعیت روبه‌رو هستند
بررسی روند تغییرات جمعیت گونه‌ها نشان می‌دهد مشکل تنها محدود به چند پرنده شناخته‌شده نیست.
آمار رسمی حاکی از آن است که در ارزیابی کوتاه‌مدت، حدود ۴۵ درصد گونه‌های بررسی‌شده در بریتانیا با کاهش جمعیت مواجه بوده‌اند، در حالی که حدود ۲۷ درصد گونه‌ها افزایش جمعیت داشته‌اند.
در انگلستان نیز سهم گونه‌هایی که روند کاهشی داشته‌اند به حدود ۵۵ درصد رسیده است.
این اختلاف نشان می‌دهد شرایط زیستگاهی و فشارهای محیطی در مناطق مختلف یکسان نیست و برنامه‌های حفاظت باید متناسب با ویژگی‌های هر منطقه طراحی شوند.
آیا همه گونه‌های پرندگان در بریتانیا رو به کاهش هستند؟
با وجود روند کلی نزولی، وضعیت همه گونه‌ها منفی نیست.
برخی پرندگان، از جمله کورکور سرخ، درنا، سسک ستی و تعدادی دیگر از گونه‌ها، در دوره‌های مختلف افزایش جمعیت را تجربه کرده‌اند.
موفقیت برنامه‌های حفاظت از برخی گونه‌ها نشان می‌دهد اقدامات هدفمند، از جمله حفاظت از زیستگاه، کاهش تهدیدهای انسانی و مدیریت علمی جمعیت‌ها، می‌تواند نتایج مثبتی داشته باشد.
بااین‌حال، افزایش جمعیت بعضی گونه‌ها نمی‌تواند کاهش گسترده در سایر گروه‌های پرندگان را جبران کند.
کارشناسان بر این باورند که برای متوقف کردن روند نزولی شاخص کلی، برنامه‌های حفاظتی باید در مقیاس گسترده‌تری اجرا شوند.
چرا کاهش جمعیت پرندگان برای اکوسیستم اهمیت دارد؟
پرندگان بخش مهمی از شبکه پیچیده حیات در طبیعت هستند.
بسیاری از آن‌ها با تغذیه از حشرات در تنظیم جمعیت بی‌مهرگان نقش دارند. برخی گونه‌ها دانه‌ها را جابه‌جا می‌کنند و برخی دیگر بخشی از زنجیره غذایی جانوران شکارچی محسوب می‌شوند.
به همین دلیل، تغییر در فراوانی و پراکنش پرندگان می‌تواند نشانه‌ای از تحولات گسترده‌تر در وضعیت زیستگاه‌ها باشد.
از سوی دیگر، پرندگان به دلیل تنوع گونه‌ای و وجود برنامه‌های پایش طولانی‌مدت، یکی از شاخص‌های مهم مطالعه سلامت محیط‌زیست به شمار می‌روند.
کاهش مستمر جمعیت آن‌ها ضرورت بررسی دقیق‌تر تغییرات زیستگاهی و پیامدهای فعالیت‌های انسانی را برجسته می‌کند.
راهکارهای حفاظت از پرندگان وحشی بریتانیا
کارشناسان محیط‌زیست بر ضرورت گسترش اقدامات حفاظتی در زمین‌های کشاورزی، جنگل‌ها و سواحل تأکید دارند.
حفظ و بازسازی پرچین‌های طبیعی، مدیریت استفاده از آفت‌کش‌ها، افزایش تنوع زیستگاهی در اراضی کشاورزی و حفاظت از مناطق مهم زادآوری می‌تواند به بهبود شرایط برخی پرندگان کمک کند.
در زیستگاه‌های دریایی نیز پایش بیماری‌ها، حفاظت از کلونی‌های زادآوری و بررسی وضعیت منابع غذایی اهمیت دارد.
دولت بریتانیا اعلام کرده است که برای حفاظت از تنوع زیستی با کشاورزان، فعالان شیلات و سازمان‌های حفاظت از طبیعت همکاری می‌کند. بااین‌حال، نتایج آمار جدید نشان می‌دهد ادامه و گسترش اقدامات مؤثر همچنان ضروری است.
جمع‌بندی؛ آینده پرندگان بریتانیا در گرو حفاظت از زیستگاه‌ها
کاهش ۱۹ درصدی شاخص جمعیت پرندگان زادآور بریتانیا در فاصله سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۵، تصویری نگران‌کننده از وضعیت بخشی از حیات‌وحش این کشور ارائه می‌دهد.
افت شدید جمعیت پرندگان مزارع، کاهش بلندمدت پرندگان جنگلی و بحران گونه‌های دریایی نشان می‌دهد عوامل متعددی بر تنوع زیستی بریتانیا فشار وارد می‌کنند.
بااین‌حال، تجربه موفق حفاظت از برخی گونه‌ها ثابت می‌کند که روند کاهش جمعیت پرندگان در همه موارد اجتناب‌ناپذیر نیست.
نتایج این گزارش بار دیگر اهمیت پایش بلندمدت، حفاظت از زیستگاه‌های طبیعی و اجرای سیاست‌های مبتنی بر شواهد علمی را برای حفظ آینده حیات‌وحش یادآوری می‌کند.
.
